INTERNATIONAL ASSOCIATION OF ART CRITICS GREEK SECTION

Home page

DOSSIER AICA HELLAS

ΔΑΝΙΗΛ

Σχέδιο πάνω στην έκθεση Τρεις Προτάσεις για μία Νέα Ελληνική Γλυπτική, που παρουσιάστηκε το 1964 στο φουαγιέ του θεάτρου La Fenice στη Βενετία σε επιμέλεια του Pierre Restany και με συμμετέχοντες καλλιτέχνες τους Δανιήλ, Βλάση Κανιάρη και Νίκο Κεσσανλή. Αριστερά: έργο του Βλάση Κανιάρη, 1963. Κέντρο: τέσσερα Μαύρα Κουτιά του Δανιήλ, 1961-62. Πάνω: Ανακατασκευή-εκδοχή της Μεγάλης Λευκής Χειρονομίας του Νίκου Κεσσανλή σε μικρότερη κλίμακα υπό την επιμέλεια του συντηρητή και ιστορικού τέχνης Τάσου Κουτσουρή (φωτογραφία: Νίκος Μάρκου)
Δανιήλ (Παναγόπουλος), I/ 97, 1997, μικτή τεχνική και ακρυλικό σε λινάτσα, 147 Χ 97 εκ. (φωτογραφία: Νίκος Μάρκου)

Δανιήλ

AΔ Gallery

12 Μαΐου - 30 Ιουνίου 2012

 

Η «επιλεκτικά αναδρομική» έκθεση του Δανιήλ (Παναγόπουλου, 1924-2008) στην γκαλερί ΑΔ επιχειρεί με ελάχιστα αλλά σημαντικά έργα να σκιαγραφήσει την πορεία του καλλιτέχνη, πορεία ταυτισμένη με την ελληνική πρωτοπορία της γενιάς του ’60. Αν και εγκατεστημένος στο Παρίσι από το 1954, ανέπτυξε έντονη εκθεσιακή δραστηριότητα στη χώρα μας και αναδείχθηκε ισχυρός πολέμιος της «ελληνικότητας».

 

Η έκθεση προτάσσει το στοιχείο της εντοπιότητας στη δουλειά του Δανιήλ και συνεπώς καθίσταται ανατρεπτική στην προσέγγισή της. Υπογραμμίζει τη σχέση του έργου του με κατοχικά και εμφυλιακά βιώματα και επισημαίνει τις έμμεσες αναφορές στον λαϊκό και βυζαντινό πολιτισμό. Στο παρελθόν αντίστοιχες επισημάνσεις είχαν διατυπωθεί, όχι όμως τόσο ξεκάθαρα. Πολέμιος λοιπόν ο Δανιήλ της «ελληνικότητας» διαμορφώνει νήμα συνέχειας με την εντοπιότητα.

 

Αφετηρία της αναδρομικής αποτελούν τα Μαύρα κουτιά των αρχών της δεκαετίας του ’60, ενότητα που είχε συμπεριληφθεί στην έκθεση Τρεις προτάσεις για μια νέα ελληνική γλυπτική του Pierre Restany στη Βενετία το 1964. Ορόσημο για τον ελληνικό μοντερνισμό, η έκθεση αυτή σηματοδότησε τη ρήξη με το καλλιτεχνικό κατεστημένο της εποχής.

 

Τα τέσσερα Μαύρα κουτιά στον δεύτερο όροφο της γκαλερί με ένα χαρακτηριστικό έργο της ίδιας περιόδου του Βλάση Κανιάρη και μια σημερινή ανακατασκευή της Μεγάλης λευκής χειρονομίας του Νίκου Κεσσανλή (σε επιμέλεια Tάσου Κουτσουρή) συνθέτουν μια ενιαία εγκατάσταση. Πρόκειται για αναπαράσταση τμήματος της βενετσιάνικης έκθεσης, πρωτότυπη ιδέα που φιλοδοξεί να βάλει τον επισκέπτη στην ατμόσφαιρα του ιστορικού εγχειρήματος. Όμως, το λιλιπούτειο μέγεθος της αναπαράστασης πραγματικά δεν επιτρέπει στον θεατή να περιπλανηθεί στη σύνθεση και να αισθανθεί ενεργό μέρος της.

 

Τα Μαύρα κουτιά συσχετίζονται βιωματικά με τις μνήμες του Δανιήλ από τον πόλεμο ενώ το ηλεκτρικό κουτί του 1967-68 με το θέατρο σκιών του Καραγκιόζη. Οι κομμένες φόρμες και το παιχνίδι του φωτός με τη σκιά, παραπέμπουν στη σκηνή του λαϊκού θεάτρου, η χρήση όμως μηχανικών μέσων συμβαδίζει με διεθνείς πειραματισμούς της εποχής. Τα ηλεκτρικά κουτιά παρουσιάστηκαν το 1968 στην έκθεση που επιμελήθηκε ο Χρήστος Ιωακειμίδης με τίτλο Avant-garde Griechenland στο Βερολίνο. Αποδεικνύουν ότι, οι εντόπιες αναφορές μπορούν κάλλιστα να συνυφανθούν με πρωτοποριακούς προβληματισμούς, χωρίς ίχνος φολκλορισμού.

 

Στον ίδιο όροφο εκτίθενται και δύο έργα του 1972, τότε δηλαδή που ο Δανιήλ στρέφεται στις δύο διαστάσεις για να προτείνει μια νέα άποψη για τη ζωγραφική, σε συμφωνία με το κίνημα Supports-Surfaces. Καταργεί το παραδοσιακό κάδρο και το τελάρο για να διευρύνει τα όρια του φορητού πίνακα και μετατρέπει τη λινάτσα σε πρώτη ύλη την οποία κόβει, ξηλώνει, ράβει και επιζωγραφίζει, διαμορφώνοντας λιτές γεωμετρικές φόρμες. Με την αποδόμηση του υλικού διεισδύει ενεργειακά ο λευκός τοίχος ως τμήμα του έργου.

 

Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 διαπιστώνεται μια αλλαγή στη χρωματική γκάμα του καλλιτέχνη, μια τάση προς τους γήινους τόνους των αγιογραφιών καθώς και μια αναζήτηση του Πνευματικού στην τέχνη η οποία κορυφώνεται με το χρόνο. Αντιπροσωπευτικά έργα από το 1979 έως το 1997 εκτίθενται στον πρώτο όροφο, σε μια διαυγή και λιτή παρουσία που αποπνέει ασκητικότητα και γαλήνη.

 

Ενδιαφέρον έχει η θεωρητική συσχέτιση ορισμένων έργων του Δανιήλ από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 και μετά με την Κλίμακα της Θείας Ανόδου, το σύγγραμμα του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη, που περιγράφει την πορεία προς την θέωση ως μια ανάβαση στη σκάλα του ουρανού. Βυζαντινές εικόνες αποδίδουν την Κλίμακα με αυτόν ακριβώς τον τρόπο, τονίζοντας τη διαγώνια διάταξη που οδηγεί στο Θείο. Ο Δανιήλ αφαιρεί το περιγραφικό στοιχείο για να συλλάβει το ουσιώδες και δομεί τις συνθέσεις του πάνω στη διαγώνιο. Στα τελευταία έργα, μικρές κοφτές πινελιές παραπέμπουν συνειρμικά σε φλόγες κεριών και το φως προβάλλει λυτρωτικά μέσα από το σκοτάδι.

 

Η έκθεση εύστοχα αναδεικνύει την κωδικοποιημένη έκφραση της βιωματικής σχέσης του Δανιήλ με την Ελλάδα. Το σύγχρονο για την εποχή του και εμποτισμένο με διεθνείς αναφορές έργο σηματοδοτεί μια στροφή προς την εννοιολογική υπόσταση της τέχνης η οποία χαρακτηρίζει την εργασία και άλλων πρωτοπόρων Ελλήνων καλλιτεχνών της ίδιας γενιάς.

 

Μπία Παπαδοπούλου