INTERNATIONAL ASSOCIATION OF ART CRITICS GREEK SECTION

Home page

DOSSIER AICA HELLAS

DOCUMENTA 13

Willie Doherty, Secretion, 2012, Μονοκάναλη HD βιντεοεγκατάσταση με ήχο, διάρκειας 20 λεπτών. Ευγενική παραχώρηση: Willie Doherty, Alexander και Bonin, Νέα Υόρκη, Matt’s Gallery, Λονδίνο, Galerie Peter Kilchmann, Ζυρίχη, Kerlin Gallery, Δουβλίνο, Galeria Moises Perez de Albeniz, Παμπλόνα. Φωτογραφία: Krzysztof Zielinski
Charlotte Salomon, Leben? Oder Theater? Ein Singspiel (Life? or Theater? A Play with Music), 1941–42, Επιλογή από gouaches. Συλλογή Εβραϊκού Μουσείου του Άμστερνταμ. © Charlotte Salomon Foundation. Charlotte Salomon® Φωτογραφία: Roman März
The Otolith Group, Solar Empire, 2012, έγχρωμο HD βίντεο με ήχο, διάρκειας 45 λεπτών. Σκηνοθεσία και παραγωγή: The Otolith Group, Εxecutive producers: Foundation of the Museum of Contemporary Art of Barcelona. Ευγενική παραχώρηση των καλλιτεχνών

DOCUMENTA 13

Kassel

9 Ιουνίου - 16 Σεπτεμβρίου 2012

 

Επιστρέφοντας από τη φετινή Ντοκουμέντα, κανείς νιώθει ότι μόλις επισκέφτηκε μία πολιτική έκθεση, ίσως την πιο πολιτικοποιημένη Ντοκουμέντα εδώ και χρόνια. Με βάση όμως το πόσο παρεξηγημένη έχει γίνει η έννοια «πολιτικοποιημένη», η φετινή έκθεση δεν επιδιώκει να καταδείξει ή να αποδείξει κάτι με μια πρώτη ανάγνωση. Η διαφορετικότητά της έγκειται στο ότι η επιμελήτρια Carolyn Christov-Bakargiev έχει επιτύχει να οργανώσει, με αρκετή αναρχία και ως εκ τούτου φρεσκάδα, εντελώς ετερόμορφα και αρκετές φορές ιδιοσυγκρασιακά ζητήματα χωρίς να υπόκειται σε γνώριμα γραμμικά αφηγηματικά ιδιώματα ή στερεότυπες interdisciplinary αναφορές. Το θεωρητικό πλαίσιο δεν ενδιαφέρεται να ισχυροποιήσει την κραυγή του σύγχρονου παγκοσμιοποιημένου ανθρώπου μπροστά στα σημερινά κακώς κείμενα. Ακούγεται μάλλον ως προσωπικό αρχέγονο ψιθύρισμα, χορικό, ποίημα για τις μορφές που δύναται να πάρει η τέχνη με σκοπό να κατανοήσει την υλικότητα του κόσμου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

 

Τα έργα ψαύουν την ύλη και κοινωνούν τις γενεσιουργούς δυνάμεις του παρελθόντος, ενώ συλλέγουν μελαγχολικά απομεινάρια στιγμών της ανθρώπινης παρουσίας που εγγράφει και εγγράφεται από τον χώρο και τον χρόνο, εφήμερο και παντοτινό. Η ύλη-τροφέας της σάρκας αλλά και ποιητής του πνεύματος, πρωταίτιο βίας μα και καίριος παράγοντας ίασης, η ύλη ως υπεραξία που οδηγεί στη βαρβαρότητα μα και ως σωτήριο μέσο δίκαιης συνδιαλλαγής ενός κοινοτικού τρόπου διαβίωσης, αποτελούν κάποιες από τις εκδοχές της. Αν και η εξωγήινη ύλη του μετεωρίτη El Chaco δεν ήρθε ποτέ από την Αργεντινή στο Κάσσελ για να γίνει έργο στην έκθεση, οι ενεργειακές ύλες που βολοδέρνουν λίγο πιο κοντά, στον αέρα πάνω από το ειδεχθές Breitenau γίνονται ακόμα αισθητές. Η βίαιη παραμόρφωση της ύλης, η αναγεννησιακή της μεταμόρφωσή, και η τελική εξαΰλωση, συνιστούν ασκήσεις σε ένα φανταστικό παιχνίδι που σκοπό έχει να ξανα-οραματιστεί το σύμπαν του ανθρώπου από την αρχή.

 

Κάποια έργα ήρθαν για να μείνουν ανεξίτηλα χαραγμένα στο μυαλό, στην πλειονότητά τους μεγάλες προβολές, όπως το ονειρικό βίντεο του Tejal Shan επάνω στις αλλόκοτες συμπεριφορές που εκδηλώνει το ανθρώπινο γένος όταν δύο θηλυκές πληθωρικές παρουσίες, ως άλλα υποθαλάσσια θηλαστικά, αιχμαλωτίζονται μέσα στα αποφάγια του σύγχρονου πολιτισμού μας, θυμίζοντας Matthew Barney. Ο Willie Doherty στο δικό του βίντεο εξερευνά κάποια παράξενη ασθένεια που αργά και σκοτεινά αποσυνθέτει τον χώρο ενός αόρατου πρωταγωνιστή ως θεία δίκη για τα εγκλήματα που είχε διαπράξει στο παρελθόν. Η προβολή των Otolith Group επάνω στην ιστορία του πυρηνικού εργοστασίου της Φουκοσίμα στην Ιαπωνία ακολουθεί τη δημιουργία του σταθμού από τα πρώτα αλαζονικά βήματα των σταδίων κατασκευής του έως την πρόσφατη ολική καταστροφή, κάτω από τον εφιαλτικά μονότονο ήχο του ανιχνευτή ραδιενέργειας που παγώνει τους πάντες στο άκουσμά του. Ο ενδιάμεσος χώρος μεταξύ αφήγησης και ιστορικών γεγονότων αποτελεί την καρδιά των αναζητήσεων του Wael Shawky. Η επική του ταινία Cabaret Crusades με πρωταγωνιστές παμπάλαιες, εμφανώς χειροκίνητες μαριονέτες είναι ένα από τα πιο ολοκληρωμένα έργα της Ντοκουμέντα, όπου, μέσα από το σπαραχτικό παραδοσιακό ήχο των ψαράδων μαργαριταριών του Μπαχρέιν, ο καλλιτέχνης αναπαριστά τα

πενήντα χρόνια μεταξύ των πρώτων Σταυροφοριών (1099-1149). Η εικόνα είναι αδρή, πρωτόγονη και ποτισμένη από τη σκαιά αύρα της διχόνοιας που ακόμα θρέφει με αίμα τα χώματα της Μέσης Ανατολής. Σπλάχνο αυτής της αλγηδόνας γης, ο Λιβανέζος Rabih Mroué, στο πιο αποστασιοποιημένο και ταυτόχρονα σοκαριστικό βίντεο, αναπτύσσει διεξοδικά τη θεωρία του ταυτόχρονου shooting που διαδραματίζεται στις ακραίες περιπτώσεις όταν η ματιά του φωτορεπόρτερ διασταυρώνεται ακαριαία με αυτή ενός ελεύθερου σκοπευτή, με το ολέθριο αποτέλεσμα ενός προαναγγελθέντος θανάτου. Στις αποθήκες του παλαιού σταθμού, οι μετρονόμοι του William Kentridge συνοδεύουν εκκωφαντικά στους γύρω τοίχους τον παγανιστικό χορό των μελαψών σκιών που βρίσκονται σε μία κατάσταση συνεχούς μετακίνησης-εκδίωξης, μόνο για να μας θυμίσουν ότι ο άνθρωπος έχει την κακή συνήθεια να βιώνει τον χρόνο σαν μια αναπόδραστη λούπα, που αναπόφευκτα τον οδηγεί σε πανομοιότυπα ιστορικά λάθη. Τουλάχιστον η Charlotte Salomon έφυγε νωρίς, σε κάποιο άλλο πασίγνωστο στρατόπεδο σε άγνωστο χρόνο, αφήνοντας πίσω της ένα μικρό θησαυρό από αριστουργηματικές ακουαρέλες (που κάποιοι από εμάς είχαμε την ευκαιρία να πρωτοθαυμάσουμε στη Royal Academy του Λονδίνου πριν από μία δεκαετία περίπου), με τη μουσικότητα του λόγου να συνυπάρχει της ρευστότητας της εικόνας, καθώς η ίδια αναρωτιέται σπαραχτικά εάν όλα είναι ζωή ή θέατρο (Leben oder Theater?).

 

Φαίη Τζανετουλάκου