INTERNATIONAL ASSOCIATION OF ART CRITICS GREEK SECTION

Home page

DOSSIER AICA HELLAS

IT'S THE POLITICAL ECONOMY, STUPID

Yevgeniy Fiks, Olga Kopenkina, Alexandra Lerman, Στιγμιότυπο από το βίντεο Διαβάζοντας Λένιν σε Εταιρείες, 2011/2012, βίντεο διάρκειας 60 λεπτών. Παραχώρηση του project Reading Lenin with Corporations, από το 2008
Dread Scott, Στιγμιότυπο από το βίντεο Λεφτά για κάψιμο, 2010,
βίντεο διάρκειας 3:28 λεπτών.
Παραχώρηση του καλλιτέχνη

Sherry Millner & Ernie Larsen, Στιγμιότυπο από το βίντεο Rock the Cradle, 2012,
βίντεο διάρκειας 55 λεπτών.
Παραχώρηση των καλλιτεχνών

It’s the Political Economy, Stupid

Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης

27 Ιουνίου - 30 Σεπτεμβρίου 2012

 

Η έκθεση It’s the Political Economy, Stupid, στην οποία συμμετέχουν δεκατέσσερις καλλιτέχνες και ομάδες, δεν περιλαμβάνει μόνο έργα –κυρίως βίντεο– που αναφέρονται ευθέως στην παγκόσμια οικονομική κρίση των τελευταίων πέντε χρόνων, αλλά, επιπλέον, αυτή η ευθύτητα δηλώνει με σχετική καθαρότητα μια πολιτική θέση. Ανεξάρτητα από το εάν κάποιος συμφωνεί ή όχι με αυτήν τη θέση, οφείλω να ομολογήσω πως είναι κάτι που τιμά τους επιμελητές της έκθεσης Oliver Ressler και Gregory Sholette, οι οποίοι, δεν χρησιμοποιούν την κρίση για να αναπαράξουν τη μόδα των «πολιτικών» έργων που δεν εκφράζουν καμία υπεύθυνη πολιτική στάση, φαινόμενο πολύ συχνό των τελευταίων χρόνων.

 

Ένα άλλο θετικό της έκθεσης είναι ότι οι Ressler και Sholette δεν αποπειρώνται να προτείνουν ανέξοδα ευχολόγια για τον θεραπευτικό ρόλο της τέχνης σε περιόδους κρίσης, ή, ακόμα χειρότερα, να νομιμοποιήσουν τις σκληρές νεοφιλελεύθερες πολιτικές που εφαρμόζονται σε παγκόσμιο και τοπικό επίπεδο, χαρακτηρίζοντας την κρίση ως ευκαιρία για δημιουργικότητα, μια στάση που αναπαράγεται από πολλούς «προοδευτικούς» διανοούμενους και ανθρώπους της τέχνης τα τελευταία χρόνια.

 

Ποια είναι λοιπόν η θέση της έκθεσης; Η ιδεολογική κατεύθυνση των επιμελητών συνοψίζεται στον τίτλο, ο οποίος χρησιμοποιεί μια διατύπωση του Σλάβοϊ Ζίζεκ –παραλλαγή της φράσης «It’s the economy, stupid», που χρησιμοποιήθηκε στην προεκλογική καμπάνια του Μπιλ Κλίντον το 1992. Ο «γίγαντας» της Σλοβενίας άλλωστε εμφανίζεται και στο πρόγραμμα των παράλληλων εκδηλώσεων όπου παρουσιάζεται το ντοκιμαντέρ του Γιώργου Κεραμιδιώτη Σκέψεις στην εποχή των τεράτων, μια συζήτηση ανάμεσα στον Ζίζεκ και τον Κώστα Δουζίνα. Το κείμενο των επιμελητών καταγράφει κριτικά τις επιπτώσεις του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού και του ρόλου των τραπεζών και του χρηματοπιστωτικού συστήματος, καθώς και των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που εφαρμόστηκαν τα τελευταία τριάντα χρόνια και οδήγησαν στη διάλυση του δημόσιου τομέα και στην κατάλυση των κεκτημένων εργασιακών δικαιωμάτων. Ο καταγγελτικός χαρακτήρας της έκθεσης εκφράζεται σε έργα όπως το The Bull Laid Bear (2012) των Zanny Begg και Oliver Ressler, ένα βίντεο όπου συνδυάζονται κινούμενα σχέδια και συνεντεύξεις τεσσάρων Αμερικανών οικονομολόγων και ακτιβιστών που αφορούν τη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών. Πολύ επιτυχής είναι η μεταφορά του πεζογραφήματος Ο Αναρχικός Τραπεζίτης (1922) του Φερνάντο Πεσσόα από τον Jan Peter Hammer στο ομώνυμο βίντεο (2010).

 

Από τα πιο ενδιαφέροντα έργα της έκθεσης είναι το βίντεο Διαβάζοντας Λένιν σε εταιρίες (2011-2012) των Yevgeniy Fiks, Olga Kopenkina και Alexandra Lerman όπου καταγράφονται συζητήσεις με οικονομολόγους και επιχειρηματίες της Wall Street της Νέας Υόρκης. Στις συζητήσεις αυτές αναλύεται το βιβλίο του Λένιν Ο Ιμπεριαλισμός, Ανώτατο Στάδιο του Καπιταλισμού (1916), στο οποίο γίνεται μια εντυπωσιακά επίκαιρη ανάλυση του μονοπωλιακού καπιταλισμού, του ρόλου των τραπεζών και του χρηματιστικού κεφαλαίου. Οι συνομιλητές των καλλιτεχνών θεωρούν τον καπιταλισμόαυτονόητο και κατά συνέπεια η λύση στην οικονομική κρίση δεν μπορεί κατ’ αυτούς παρά να είναι μια καλύτερη –και ηθικότερη!– διαχείρισή του.

 

Με ποιον τρόπο λοιπόν οι επιμελητές και οι καλλιτέχνες της έκθεσης έρχονται σε αντιπαράθεση με αυτήν την άποψη; Ενδεικτικά είναι τα έργα που αφορούν τη στάση των καλλιτεχνών απέναντι στην κρίση: στο βίντεο Σώμα εναντίον Κεφαλαίου (2011) παρακολουθούμε τη δράση της κολεκτίβας flo6x8, η οποία χορεύει φλαμέγκο σε τράπεζες, μια ακτιβιστική παρέμβαση που εκφράζεται ενάντια στον ρόλο του τραπεζικού συστήματος. Ακόμα, στην περφόρμανς Λεφτά για κάψιμο (2010) ο Dread Scott καίει χαρτονομίσματα δολαρίων στη Wall Street παροτρύνοντας τον κόσμο να κάνει το ίδιο. Τέτοιου τύπου δράσεις συνδέονται με κινήματα όπως το Occupy Wall Street και το περίφημο κίνημα των πλατειών ή οι εξεγέρσεις σε ελληνικές πόλεις το 2008 και το 2009, που καταγράφονται και στο βίντεο των Sherry Millner και Ernie Larsen Rock the Cradle (2012). Το τελευταίο αυτό έργο, γυρισμένο στη Θεσσαλονίκη και σε ένα αντιφασιστικό φεστιβάλ στη Σερβία επιδιώκει να αναδείξει την εκρηκτική –κατά τη γνώμη μου, συχνά σπασμωδική και απολίτικη– αντίδραση πολιτών και συλλογικοτήτων, καθώς και τις «αμεσοδημοκρατικές» –συχνά απλώς ανούσιες και άστοχες– διαδικασίες που τη συνοδεύουν.

 

Αυτή λοιπόν μοιάζει να είναι η απάντηση των επιμελητών στην κρίση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας των τελευταίων χρόνων που επισημαίνουν στο κείμενό τους. Οι Millner και Larsen παραλληλίζουν τα κινήματα αυτά με το «παρελθόν του αναρχισμού στη Βαρκελώνη και στην Παρισινή Κομμούνα». Στο κείμενό του για την Παρισινή Κομμούνα ο Αλέν Μπαντιού1 ορίζει ως έναρξή της τη συγκρότηση του «είναι-εργάτης», και την καταστροφή της σχέσης «πολιτικής υπόταξης λαού και εργατών». Για τον Μπαντιού η Κομμούνα ήταν μια ρήξη, ένα συμβάν όπου «αυτό που έμοιαζε να υποστηρίζει τη συνοχή του κόσμου ακυρώνεται». Πώς λοιπόν σήμερα μπορεί να επιτευχθεί η ακύρωση αυτού που στηρίζει τη συνοχή του κόσμου και ποιος είναι ο ρόλος των καλλιτεχνών; Στόχος των επιμελητών, όπως γράφουν στο κείμενό τους, είναι να θέσουν το ερώτημα «μήπως είναι καιρός να μην πιεζόμαστε πια από τις πειθαρχικές λογικές της καπιταλιστικής λογικής και να μπορέσουμε, χρησιμοποιώντας την τέχνη, να διασώσουμε την ίδια την έννοια της κοινωνίας». Το ζήτημα είναι ποια είναι η έννοια της κοινωνίας που επιδιώκουμε να διασώσουμε, ένα ζήτημα που αναπόφευκτα συνδέεται με τον τρόπο δράσης. Η έκθεση It’s the Political economy, Stupid είναι μια αφορμή να αναρωτηθούμε πάνω σε αυτήν την έννοια της από άκρου εις άκρον πολιτικής πειθαρχίας που θα αποτελέσει τη σημερινή ρήξη.

 

Λουίζα Αυγήτα