INTERNATIONAL ASSOCIATION OF ART CRITICS GREEK SECTION

Home page

Ανακοίνϗση σχετικα με τα ¥ΘΕΩΡΗΜΑΤΑ»

Ανακοίνϗση του Εμμανουηλ Μαυρομματη και του Δ.Σ. της Ενϗσης Ελληνϗν Τεχνοκριτικων σχετικα με τα ¥ΘΕΩΡΗΜΑΤΑ», τον διετη θεσμϿ της AICA-ΕΛΛΑΣ που εγκαινιαζεται στις 18/1/2018 στο ΕθνικϿ Μουσείο Συγχρονης Τεχνης

Στην συνέντευξη τύπου που έδωσε πριν από λίγες μέρες, την Πέμπτη 26 Οκτωβρίου 2017, στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ΕΜΣΤ, η Διευθύντρια του Μουσείου Κατερίνα Κοσκινά, ανακοίνωσε την πρώτη εκδήλωση του 2018 του Μουσείου, που θα είναι η έκθεση «Θεωρήματα» της Ένωσης των Ελλήνων Τεχνοκριτών, AICA-Ελλάς. Διευκρινίζεται ότι η AICA-Ελλάς είναι θεσμός που δημιουργήθηκε από τους Ευάγγελο Παπανούτσο, Αλέξανδρο Ξύδη, Μαρία Αναγνωστοπούλου, Μανώλη Ανδρόνικο, Ελένη Βακαλό, Οδυσσέα Ελύτη, Μαρίνο Καλλιγά, Αθηνά Καλογεροπούλου, Χρήστο Καρούζο, Σέμνη Καρούζου, Κίτσο Μακρή, Παναγιώτη Μιχελή, Γιώργο Μουρέλο, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο, Παντελή Πρεβελάκη, Τώνη Σπητέρη, Δημήτρη Φατούρο, Μανώλη Χατζηδάκη, Χρύσανθο Χρήστου, ΄Εφη Φερεντίνου που όπως γνωρίζουμε, διέπρεψαν ως ιστορικές προσωπικότητες στην Εθνική Πινακοθήκη, στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, στο Πολυτεχνείο Αθηνών και Θεσσαλονίκης, στo Πανεπιστήμιο Αθηνών και Θεσσαλονίκης, στη διεθνή κριτική της τέχνης και στο διεθνές πεδίο των γραμμάτων. Από τότε μέχρι σήμερα η Ένωση εξακολούθησε να διατηρεί το πνεύμα της έρευνας και της ανάδειξης του καλλιτεχνικού γίγνεσθαι μακριά από τις οποιεσδήποτε δραστηριότητες της οικονομικής διαχείρισης και της οικονομικής διακίνησης του καλλιτεχνικού έργου. Είμαστε επιστήμονες και συγγραφείς και η συγγραφική μας ιδιότητα συμπληρώνεται από την επιμέλεια εκθέσεων οι οποίες διατυπώνουν έμπρακτα τις παράλληλες θεωρητικές και τις διατυπωμένες αναλύσεις των κειμένων των επιμελητών τους. Αυτό είναι και το πνεύμα της διεθνούς AICA και έτσι είναι και θα μείνει ως το κύριο χαρακτηριστικό της ελληνικής.

 

Σήμερα, η AICA-Ελλάς έχει περίπου 120 μέλη και το διοικητικό της Συμβούλιο που εξελέγη το 2015 αποτελούν ως Πρόεδρος, ο Εμμανουήλ Μαυρομμάτης, Ομότιμος καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και μέλος του Δ.Σ. του ΕΜΣΤ, ως Γενικός Γραμματεύς ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής στο ΕΜΣΤ, Σταμάτης Σχιζάκης, ως Ταμίας η εικαστικός, επιμελήτρια και ιδρύτρια του ετήσιου θεσμού «Platforms Project», Άρτεμις Ποταμιάνου, ως Ειδική Γραμματεύς η ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια εκθέσεων Φαίη Τζανετουλάκου και ως Σύμβουλος, η ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια εκθέσεων, Δρ. Σωζήτα Γκουντούνα. Στην ετήσια Γενική Συνέλευση της AICA Ελλάς του Φεβρουαρίου 2016, ο Εμμανουήλ Μαυρομμάτης έκανε την εξής πρόταση που έγινε ομόφωνα δεκτή από το διοικητικό συμβούλιο και από τα μέλη της εταιρείας (απόσπασμα πρακτικών):

 

[…] Η αναζήτηση δημιουργίας και καθιέρωσης εκδηλώσεων ακολούθησε, στις προτάσεις μας, δύο κατευθύνσεις. Η πρώτη ήταν σχετική με τη δημιουργία ενός θεσμού ο οποίος σε συνεργασία με ένα δημόσιο φορέα θα αναλάμβανε να παρουσιάζει κάθε δύο χρόνια νέους καλλιτέχνες στο πνεύμα της εκδήλωσης Αθήνα by Art του 2004, την οποία είχε συντονίσει τότε η ΄Εφη Στρούζα. Η σημερινή πρόταση είναι ότι ο κάθε κριτικός τέχνης, μέλος πάντοτε της AICA-Ελλάς, θα παρουσιάζει 2 ή 3 νέους καλλιτέχνες. Ο θεσμός αυτός θα μπορούσε να αντικαταστήσει τις κλασικές Πανελληνίους από τις οποίες αναδείχθηκαν, τα μεταπολεμικά χρόνια και πριν από την δικτατορία, σημαντικοί καλλιτέχνες, αλλά και να συνεχίσει μια ανάλογη έκθεση την οποία είχε δημιουργήσει τη δεκαετία 1980, στο Ζάππειο, ο Αλέξανδρος Ξύδης, με τον τίτλο, Περιβάλλον-Δράση. Κύρια ιδέα αυτής της πρότασης είναι η δημιουργία ενός θεσμού εκτός οποιουδήποτε εμπορευματικού περιβάλλοντος, ανοιχτού σε νέους καλλιτέχνες, που θα λειτουργεί αποκλειστικά με κριτήρια θεωρητικής και καλλιτεχνικής αξιολόγησης από την ίδια την AICA. […]

 

[…] Ως προς την ονομασία του θεσμού θα μου επιτρέψετε να κάνω μια προσωπική πρόταση. Προ ετών είχα καταθέσει την ονομασία μιας περιοδικής έκδοσης την οποία προγραμμάτιζα και η οποία δεν κατορθώθηκε, για πρακτικούς λόγους, να ολοκληρωθεί. Η ιδέα της έκδοσης ήταν ότι η καλλιτεχνική εργασία είναι κατεξοχήν θεωρητική πρόταση της οποίας κρίνεται η εσωτερική συνοχή και η συνέπεια. Είχα χρησιμοποιήσει ως τίτλο τον ελληνικό όρο της λογικής, "Θεωρήματα", τον οποίο χρησιμοποίησαν και οι φιλόσοφοι της Μιλήτου και ο οποίος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής αναλυτικής φιλοσοφίας. Περιέχει δύο στοιχεία: α. την αναγνώριση μιας πρότασης ως προϊόντος συλλογισμού, β. την πρόταση εκείνη η οποία στηρίζεται σε ένα αξίωμα ως η συνέπειά του. Τα θεωρήματα είναι βασικός όρος της Φιλοσοφίας των Μαθηματικών και της Λογικής.

 

Με γνώμονα την ιδέα ότι η καλλιτεχνική πρόταση είναι επίσης το προϊόν μιας σκέψης, μιας ανάλυσης και όχι απλά μιας έκφρασης, προτείνω να χρησιμοποιηθεί ο όρος "Θεωρήματα" ("Theorimata" στη λατινική ονομασία του θεσμού) ως η ονομασία του θεσμού που προσανατολίζει ακριβώς στο πνεύμα της σύγχρονης τέχνης, να είναι αναλυτική διαδικασία. Η ονομασία προσανατολίζει και προς την κατεύθυνση της τέχνης που διαμορφώνεται ως προς μια συλλογιστική, θεωρητική διαδικασία και ειδικεύει τον θεσμό προσδίδοντας κάθε φορά μια ειδική προσωπικότητα στην εκάστοτε παρουσίαση. Ο θεσμός θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως "Θεωρήματα 2016", "Θεωρήματα 2018" κλπ. Αν η πρόταση γίνει δεκτή, προτείνεται το σήμα της έκθεσης να είναι το γράμμα (θ), στην πρώτη ελληνική γραμματοσειρά ελζεβίρ, μέσα σε ένα κύκλο. Εννοείται ότι ο τίτλος μπορεί να αποτελέσει την ονομασία περιοδικών εκδόσεων σχετικών με την έκθεση κλπ. […]

 

Ακολούθησε μια δεύτερη πρόταση του Εμμανουήλ Μαυρομμάτη προς την επιτροπή της ΑICA για την έκθεση (την επιτροπή των «Θεωρημάτων» αποτελούν το ΔΣ της AICA Ελλάς + η Μπία Παπαδοπούλου, η Λίνα Τσίκουτα, η ΄Εφη Στρούζα και ο Χριστόφορος Μαρίνος), στις 24 Σεπτεμβρίου 2016 και αυτή είχε ως εξής (απόσπασμα Πρακτικών):

 

[…] Αντικείμενο της πρότασης είναι η επιλογή εργασιών οι οποίες δεν θα είναι αυθαίρετες και προσωπικές εκφραστικές προτάσεις των καλλιτεχνών, αλλά θα συνιστούν διατυπώσεις και παρουσιάσεις αναλύσεων λογικής λειτουργίας εικόνων και ιδεών. Η απώτερη σκέψη αυτής της επιλογής είναι να διαμορφωθεί η δυνατότητα μιας καλλιτεχνικής έρευνας που θα λειτουργήσει ανεξάρτητα από κινήματα τέχνης και από πρότυπα κυρίαρχων στην εποχή μας ή σε παλαιότερες εποχές καλλιτεχνικών συμπεριφορών και που θα συνιστά μια επικέντρωση και μια εσωστρέφεια, σε ένα συγκεκριμένο και επαρκώς προσδιοριζόμενο πρόβλημα. Πριν ο καλλιτέχνης να κάνει τέχνη σύμφωνα με ένα ιστορικό, διδασκόμενο συνήθως ή κυρίαρχο, εντόπιο ή εισαγόμενο καλλιτεχνικό πρότυπο, το ερώτημα είναι τι τον απασχολεί (ποια οποιαδήποτε συγκεκριμένη συγκυρία ιδεών, περιβάλλοντος τον απασχολεί, -ποια συγκυρία γεγονότων) και πριν αυτή η συγκυρία να αναγνωρίζεται ή όχι ως τέχνη, σύμφωνα με ένα προηγηθέν πρότυπο.

 

Η κεντρική ιδέα είναι ότι η AICA Ελλάς θα προτείνει ένα προγραμματισμό δράσεων που θα αποβλέπουν να παροτρύνουν τους καλλιτέχνες στην διατύπωση προβλημάτων, στην παραγωγή αναλύσεων των προβλημάτων και στην πρόταση λύσεων και νέων προβλημάτων και νέων λύσεων των προβλημάτων που προκύπτουν από τις αναλύσεις. Τα «Θεωρήματα 2017», θα μπορούσαν να είναι η αρχή μιας εν γένει κίνησης εξόδου από τον επαναλαμβανόμενο τυπικό κύκλο, μοντέλο-αναπαραγωγή του μοντέλου, νέο μοντέλο αντικατάστασης του προηγούμενου μοντέλου και της αναπαραγωγής του, μέσω μιας επόμενης αναπαραγωγής νέου μοντέλου, κ.ο.κ. Ανάλογος είναι και ο κύκλος του επαναλαμβανόμενου διλήμματος, εισαγωγή-εξαγωγή, τοπικότητα-παγκοσμιότητα.

 

Για τον συγγραφέα αυτής της πρότασης, προέχει η ανάγκη να δοθεί στους καλλιτέχνες η δυνατότητα να εργαστούν εκτός των δεδομένων καλλιτεχνικών όρων και των καλλιτεχνικών υποδειγμάτων προς την κατεύθυνση της διατύπωσης ενός προβλήματος και της πρότασης μιας ενδεχόμενης λύσης του προβλήματος. Η μόνη προϋπόθεση που προτείνεται σ’ αυτή την προσέγγιση είναι η εξής: η λογική ανάλυση και η διαφανής διατύπωση της λογικής ανάλυσης είτε μέσω εικόνων είτε μέσω κειμένων είτε μέσω αντικειμένων είτε μέσω οποιωνδήποτε άλλων συμπεριφορών και των συνδυασμών τους.

 

Προτείνεται, για τα «Θεωρήματα 2017 «(«Theorimata 2017»), το θέμα προς προβληματισμό και επεξεργασία, που θα δοθεί στους καλλιτέχνες, να είναι το εξής: «Παραγωγικά και Αξιωματικά Συστήματα». Θα είναι ο τίτλος της έκθεσης.

 

Ο όρος τέχνη ή καλλιτέχνης αποσιωπώνται σκόπιμα για να αποφευχθεί ο οποιοσδήποτε συνειρμός που θα καθοδηγούσε προς την παραπομπή και προς την διαπραγμάτευση μιας ήδη δεδομένης αντίληψης της τέχνης και του καλλιτέχνη, μεταξύ των πολλών που υπάρχουν και που θα οδηγούσε προς την εμπλοκή ως προς ένα δεδομένο ήδη προσδιορισμό. Η πρόταση είναι να φανταστούμε ότι δίνεται στους καλλιτέχνες ένας λευκός πίνακας -μια tabula rasa- στον οποίο θα γράψουν ότι θέλουν με την προϋπόθεση ότι αυτό που δίνεται προς πρόσληψη (εικόνα, κείμενο, αντικείμενο, συμπεριφορά) θα είναι αναγνώσιμο στη λογική του διάρθρωση και θα διευκολύνει να αναγνωρίζεται, από αυτό το ίδιο, ο συλλογισμός του -ο τρόπος με τον οποίο σκέπτεται. Ο καλλιτέχνης θα μπορούσε να υποδείξει το πώς να το διαβάζουμε, αλλά ενσωματώνοντας στην καλλιτεχνική εργασία την ακριβή έννοια των όρων της ερμηνείας που χρησιμοποιεί ώστε να περιορίζεται η ερμηνεία μέσω της περιγραφής (γεγονός που συνιστά την συνήθη καλλιτεχνική ταυτολογία) ή να περιορίζεται η κάθε μορφής φιλολογική διατύπωση.

 

Με τον τρόπο αυτό θα είχε ενδιαφέρον μια προτροπή προς την ανάλυση και η αποτροπή από την χρήση καλλιτεχνικών παραπομπών ως υποδειγμάτων διατύπωσης. Εννοείται ότι αυτή η πρακτική της λογικής ανάλυσης την οποία AICA Ελλάς ζητά από τους καλλιτέχνες, θα είναι και η πρακτική της λογικής ανάλυσης που απαιτείται να χρησιμοποιήσει και η ίδια, για την αξιολόγηση των προτάσεων. Η ιδέα εν τέλει είναι η αποφυγή της παραπομπής σε ότι θεωρείται καλλιτεχνικά δεδομένο και η προτροπή προς την λογική και προς την ανάλυση, συστατικά της εν γένει πολιτισμικής ιστορίας και οπωσδήποτε, ειδικά της πολιτιστικής ιστορίας αυτού του τόπου. Σε αντίθεση προς τα συνήθη κατατακτήρια συστήματα οργάνωσης των εκθέσεων, αυτή η έκθεση θα μπορούσε να είναι η εκκίνηση ενός προβληματισμού έρευνας του σκεπτικού, της έννοιας, της σκοπιμότητας της έκθεσης. Προστίθεται ότι μια εντοπιότητα καλλιτεχνικής λογικής, θα μπορούσε ίσως κάποτε, να έχει μια καθολική έννοια. […].

 

Αυτά είναι τα κριτήρια της πρότασης που έγινε. Σημειώνεται ότι η απήχηση που είχε η πρωτοβουλία της AICA Ελλάς, ειδικά τους δύσκολους καιρούς που διανύουμε, ήταν περισσότερο θετική από όσο περιμέναμε και ότι έχουν γίνει εξαιρετικές προτάσεις τουλάχιστον 43 καλλιτεχνών από 17 κριτικούς τέχνης, μέλη του σωματείου. Θα προστεθεί ότι αντίστοιχα, ήταν επίσης ιδιαίτερα θετική η υποδοχή της πρότασης από το Διοικητικό Συμβούλιο του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης ΕΜΣΤ το οποίο άμεσα αναγνώρισε ότι τόπος των «Θεωρημάτων 2018» είναι το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η AICA Ελλάς ευχαριστεί θερμά την Διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Κοσκινά για την πολύ θετική της εισήγηση ως προς τα «Θεωρήματα» καθώς και το Διοικητικό Συμβούλιο του Μουσείου για την άμεση αποδοχή αυτής της πρότασης. Σύντομα και μετά από τις συζητήσεις της οργανωτικής επιτροπής για τις προτάσεις, θα ανακοινωθούν τα ονόματα των καλλιτεχνών και των επιμελητών τους. Εννοείται ότι θα εκδοθεί ειδικός Κατάλογος της έκθεσης. Η έκθεση θα διαρκέσει από τον Ιανουάριο έως και τον Μάρτιο 2018.